Bibliyometrik atıf veri tabanları; bilimsel yayınların bibliyografik bilgilerini, atıf ilişkilerini ve performans metriklerini (etki faktörü, h-indeksi gibi) içeren güçlü araçlardır. Bu veri tabanları kütüphanecilerin, özellikle akademik kütüphanelerde çalışanların, günlük işlerini önemli ölçüde kolaylaştırır. Kurumsal performans analizlerinin yanı sıra, bibliyometrik atıf veri tabanları, literatür tarama konusunda kullanıcılara kolaylıklar sağlamaktadır.
Web of Science’in Citation Topics sisteminin kütüphanecilere kurumsal performans analizle birlikte literatür taramalarında sunduğu kolaylıkları ve bunun üzerine hazırladığım örnek veri setini paylaşmak istiyorum.
Web of Science’ta Citation Topics, makalelerin atıf (citation) ilişkilerine dayalı olarak algoritmik bir şekilde kümelenen “konusal” sınıflamalardır. Bu sistem, CWTS Leiden Üniversitesi’nin geliştirdiği Leiden-tipi topluluk algoritmasıyla çalışır.
Temel amaç, belgeleri (1980 sonrası yayınlar ağırlıklı) atıf ağlarına göre gruplayarak, araştırma alanlarını hiyerarşik bir şekilde sınıflandırmaktır.
Her makaleye tekil olarak bir topic atanır. Yani bir belge birden fazla Topic’e değil, en uyumlu kümeye yerleştirilir. Bu atama, makalenin hem aldığı hem verdiği atıflara göre yapılır ve %75 civarı belgeyi kapsar (özellikle makale ve derleme türleri için %90+).
Citation Topics sisteminde, üç katmanlı bir hiyerarşiyle makaleler sınıflandırılıyor.
Hiyerarşi ise şöyle:
- Macro Seviye: En geniş düzey, 10 ana araştırma alanı kapsar.
(Örneğin, Klinik & Yaşam Bilimleri, Kimya, Sanat & Beşeri Bilimler).
Manuel etiketlenir, geniş trendleri yakalar.
2. Meso Seviye: Orta düzey, 326 alt-alan
(Örneğin, Kimya altında “Organik Yarı İletkenler”).
Yine manuel etiketli, macro’nun spesifik alt dalları.
3. Mikro Seviye: En detaylı, 2478 küme
(örneğin, “Organik Yarı İletkenler” altında “OLED’ler”).
Algoritmik etiketlenir (en önemli anahtar kelimeyle), yıllık güncellemelerle değişebilir (2025’te 1441 etiket değişikliği, 31 yeni topic).
Sistem içerik tabanlı değil, atıf tabanlı olduğu için disiplinlerarası bağlantıları doğal yakalar. Ancak verilen her etiketin de mükemmel olduğu söylenemez. Yani doğal bir hata payı mevcuttur.
Kurumlar İçin Performans Analizi: Veri Odaklı Stratejiler
Bir kurum, Citation Topics hiyerarşisini kullanarak performans analizini; kurumda üretilen makalelerin macro, meso ve micro alanlarını ve bunların, atıf gibi, diğer performans göstergeleriyle ilişki örüntüsünü gerçekleştirebilir. Bunun yanı sıra kurumun vizyon ve misyonu doğrultusunda bir ya da birden fazla farklı kurumlarla kendini karşılaştırabilir.
Kurumsal analizinizi yaptığınızda aşağıdaki gibi stratejik bir yol haritası oluşturabilirsiniz.
- Macro Seviye: Geniş performans haritası çıkar.
Örnek: Kurumun %40’ı “Kimya” macro’sunda mı? Toplam atıf/h-indeksi hesapla, bütçe dağılımını buna göre değerlendir (örneğin, zayıf macro’lara kaynak aktar ya da yüksek olanları daha da destekle).
2. Meso Seviye: Alt-dal performansını incele.
Örnek: “Organik Yarı İletkenler” meso topic’inde yayın sayısı ve etki (citation impact) düşükse, işbirliği fırsatlarını belirle.
3. Mikro Seviye: Detaylı karşılaştırma yap
Örnek: “OLED’ler” mikro topic’inde kurumun yayınlarının global ortalamaya göre %20 düşük atıf aldığını görürsen, spesifik eğitim/hibe önerileri yap.
InCites platformuyla entegre çalışan bu analiz, kurumları rekabette öne çıkarıyor. Literatür taramasıyla bağlantılı olarak, kurumlar kendi yayınlarının atıf etkisini tarayarak, gelecekteki araştırma yönlerini belirleyebilir…
Hatta hazırlayacağınız şablonda kurumun ürettiği yayınlar kadar, hiç yayını olmayan kategorileri de inceleyerek karar mekanizmalarının, akademik kullanıcıların nazarı dikkatlerini celp edebilirsiniz!
Incites aboneliği olmayan kurumlar bu analizleri yapamazlar mı? Elbette yapabilirler! Macro, meso, micro şemalarını indirin. Excel formatında düzenleyin. Web of Science üzerinde kurumunuzun yayınlarını derleyin. Kurumun Macro, meso ve micro alanlarını ayrı ayrı Excel’e atın. Sonra da indirdiğiniz şemalarla çakıştırın! Çok mu uğraştırır derseniz, örnek olarak hazırladığım şablonu ilginize arz ediyorum!
Literatür Taramasıyla Bağlantı: Araştırma Yolculuğunu Kolaylaştıran Bir Araç
Citation Topics, literatür taramasına farklı bir bakış açısı getiriyor. Geleneksel taramalarda, araştırmacılar anahtar kelimelerle geniş veri tabanlarında boğulurken, bu sistem atıf kümelerini kullanarak ilgili literatürü hızlıca filtreliyor.
Web of Science’de gelişmiş arama kısmına aşağıdaki görselde yer alan komutu yazdığınızda doğrudan doğruya kurumunuzun ilgili alanda ürettiği yayınları görecekseniz.
Değişik bir deyişle “(PY=(1974-2026) AND TMAC=(2 Chemistry)) AND OG=(Iskenderun Technical University)” komutu bize; 1974’ten günümüze, Kimya alanında, İskenderun Teknik Üniversitesi adresli makalelere erişimi olanaklı kılar. Sorgu komutundan üniversite adını çıkardığınızda 1974’ten günümüze, Kimya alanındaki yayınlanan makaleleri görebilirsiniz. Yıl, macro-meso-micro alan, kurum ya da farklı parametreler ekleyerek nokta atışı literatür taraması gerçekleştirebilirsiniz…
Bizim kütüphanecilik dünyasını merak edenlere;
(PY=(1974-2026) AND TMSO=(6.288 Information & Library Science)) komutunu da paylaşmış olalım…
*
Bilgi kaynaklarını sınıflamayı kütüphaneciliğin asli unsuru olarak düşündüğümüzde, Citation Topics dinamik sınıflama yapısıyla, kütüphanecilikteki önemini her geçen gün artıracaktır. Bu önem yalnız kütüphaneciliğin teknik boyutunu değil, aynı zamanda kuramsal yapısını da evrimleştirecektir.
Bilimsel ve teknolojik gelişmeler, kütüphanecileri “veri uzmanlığı” ya da “etki analisti” odağına yerleştiriyor. Her ne kadar bu iki kavramın Türk Kütüphaneciliğindeki yeri tartışma götürse de dünyadaki kütüphanecilik bu alana evriliyor.
Sözün özünde; Yayın optimizasyonundan araştırmacı desteğine kadar pek çok alanda kurumsal ve kişisel analiz yapma olanağı sağlayan, literatür taramalarına yeni bakış açıları kazandıran Citation Topics’in incelenmesini öneririm.
*
Kütüphanecilerin şöyle afili cümleler kurduğunu düşünün:
“Hocam, bu mikro konuda atıf potansiyeliniz yüksek; ancak şu mikro alanda neredeyse çalışan kimse yok. Şu mikro konular hakkında araştırma yapmak ister misiniz?”
ya da
“Hocam Citation Topics verilerine göre önümüzdeki yıllar şu makro alan ile şu mikro alan üzerine odaklanmalıyız…”
ya da
“Hocam, Citation Topics verilerine göre …”
*
Ya siz Citation Topics hakkında ne düşünüyorsunuz.
Kütüphaneciler için adım adım ihale rehberi sitesinden daha fazla şey keşfedin
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
Son yorumlar