Türk Bilimsel Veri Tabanlarının Küresel Tanıtım Potansiyeli: TR Dizin ve DergiPark’ın İyileştirme Önerileri

Türkiye’de bilimsel araştırmaların erişilebilirliğini artıran iki önemli platform olan TR Dizin ve DergiPark, ulusal akademik çalışmaları indeksleme ve paylaşma konusunda değerli hizmetler sunuyor. Ancak, bu platformların uluslararası düzeyde daha etkili olabilmesi için arama işlevlerinde bazı geliştirmelere ihtiyaç duyulduğu aşikâr. Özellikle, basit ve gelişmiş arama kombinasyonlarında sonuç alamama sorunu, kullanıcı deneyimini olumsuz etkiliyor.

Bu yazıda, her iki platformu kısaca analiz ederek, Web of Science Core Collection gibi uluslararası veri tabanının arama alanlarını örnek gösterip, Türk bilimsel çalışmalarının daha iyi tanıtılması için birtakım öneriler sıralanmıştır. Analiz, Web of Science’ın resmi arama rehberine dayanarak derinleştirilmiştir.

TR Dizin ve DergiPark’ın Mevcut Durumu ve Karşılaştırmalı Analiz

TR Dizin, TÜBİTAK ULAKBİM tarafından yönetilen bir ulusal indeksleme sistemi. Türkiye’de yayımlanan bilimsel dergileri ve makaleleri tarıyor, böylece yerli araştırmalara erişim sağlıyor.

Platformun arama arayüzü temel düzeyde: Ana sayfada basit bir arama çubuğu bulunuyor ve gelişmiş arama seçenekleri sınırlı.

Kullanıcılar, anahtar kelime, yazar, dergi adı veya yıl gibi filtrelerle arama yapabiliyor, ancak karmaşık kombinasyonlar (örneğin, birden fazla filtreyi AND/OR operatörleriyle birleştirme) sıklıkla yetersiz sonuçlar veriyor.

Aşağıda arama kombinasyonlarına göre iki örneği inceleyebilirsiniz.

Örnek 1:

Örnek 2:

Konu kategorileri genel başlıklar altında toplanmış olsa da (örneğin, sosyal bilimler, fen bilimleri), alt kategoriler detaylı değil ve uluslararası standartlardaki gibi hiyerarşik bir yapı yok. Bu, belirli bir alt alanda (mesela, “makine öğrenimi” gibi) arama yapan araştırmacıların sonuçları manuel olarak filtrelemesini gerektiriyor.

DergiPark ise, yine TÜBİTAK ULAKBİM’in sunduğu bir elektronik dergi barındırma platformu. Burada dergiler, yayımcılar, makaleler ve araştırmacılar ayrı ayrı aranabiliyor. Ana sayfada dergi örnekleri listeleniyor ve kullanıcılar konu filtreleri kullanarak ilgili dergilere ulaşabiliyor.

Gelişmiş arama, dergi sihirbazı gibi araçlarla destekleniyor, ancak bu araçlar daha çok makale gönderimi odaklı. Konu filtreleri (hukuk, sosyal bilimler, tıp gibi) mevcut, ama alt kategoriler (örneğin, “sosyal bilimler” altında “psikoloji” ve onun altında “klinik psikoloji”) yeterince derin değil.

Arama kombinasyonlarında, özellikle birden fazla kriteri birleştirirken (yıl + konu + yazar), sonuçlar sınırlı kalıyor ve kullanıcılar tam eşleşme bulamıyor.

Aşağıdaki örneği inceleyebilir ve platformda siz de deneyebilirsiniz.

Web of Science Core Collection ve Scopus ile karşılaştırıldığında, TR-Dizin ve Dergi Park’ın zayıf yönleri daha net ortaya çıkıyor. Web of Science, arama alanlarını (Topic, Title, Author, All Fields vb.) detaylı bir şekilde yapılandırıyor. Örneğin, Topic alanı başlık, özet, anahtar kelimeler ve Keywords Plus’ı kapsıyor.

Kelimeler herhangi bir sırayla girilebiliyor ve tırnak işaretleriyle tam ifadeler aranabiliyor (“radioactive decay” gibi).

Joker kartlar (*, $, ?) çoğul ve çekimli formları buluyor, Boolean operatörler (AND, OR, NOT, NEAR, SAME) ise terimler arası ilişkileri tanımlıyor – NEAR operatörü kelimeler arası yakınlığı (örneğin, NEAR/10 için 10 kelime mesafe) belirliyor, SAME ise aynı cümle veya alan içinde arama yapıyor. Bu özellikler, TR Dizin ve DergiPark’ta eksik; mevcut arama motorları basit AND/OR destekliyor ama NEAR/SAME gibi gelişmiş operatörler yok, bu da sonuçların hassasiyetini düşürüyor.

Aşağıdaki görselde Web of Science, Scopus, TR-Dizin ve Dergi Park ana sayfa arama motorlarındaki yayın sorgulama kısıtlarını inceleyebilirsiniz.

TR Dizin ve DergiPark’ta arama kombinasyonlarının sonuçsuzluğuna karşın; Web of Science ve Scopus’un arama kombinasyonları oldukça dikkat çekici! Aşağıdaki görseli inceleyebilir, platformlarda da test edebilirsiniz.

Yazar aramalarında Web of Science, soyadı + baş harf formatını otomatik joker kartlarla destekliyor (örneğin, “Johnson M” otomatik “Johnson M*” oluyor), anonim yazarlar için “anonymous” araması, Boolean benzeri isimler için tırnak işaretleri ve varyasyonlar (kısa çizgiler, apostrof’lar, parçacıklar gibi “de Bruyn” veya “O’Brien”) için alternatif aramalar öneriyor. Ayrıca, ORCID ve ResearcherID gibi yazar tanımlayıcılarını doğrudan arayabiliyor, bu da yazar ayrıştırmasını kolaylaştırıyor. TR Dizin’de yazar aramaları temel, varyasyonlar manuel girilmek zorunda; DergiPark’ta ise yazar profilleri var ama entegre tanımlayıcılar eksik.

Tüm Alanlar (All Fields) araması, Web of Science’ta konu, yazar, DOI, yıl, adres, konferans, dil, belge türü gibi geniş bir yelpazeyi kapsıyor ama NEAR/SAME desteklemiyor. Grup Yazar, Editör, Yayın Adı (otomatik öneri ile), DOI (kısmi joker kartlı), Yayın Yılı (aralıklı), Adres, Bağlılık (tercih edilen kurum indeksiyle), Konferans, Dil (çok dilli destek), Belge Türü (makale, inceleme, düzeltme gibi 50+ tür), Finansman Ajansı (tercih edilen liste ile), Hibe Numarası, Erişim Numarası ve PubMed ID gibi alanlar, aramaları kapsamlı kılıyor. Bu, Web of Science’nin multidispliner kapsama ve atıf filtrelerine benzer şekilde, sonuçları görsel analitiklerle zenginleştiriyor. TR Dizin ve DergiPark’ta ise dil filtreleri sınırlı (çoğunlukla Türkçe), belge türleri genel ve finansman bilgileri eksik.

Sınırlılıklar ve Kullanıcı Deneyimi Sorunları

TR Dizin ve Dergi Park’ta kullanıcıların sıkça karşılaştığı sorun, arama kombinasyonlarında yetersiz sonuçlar. Örneğin, bir konuda (diyelim “yapay zeka”) yıl ve yazar filtrelerini birleştirerek arama yaptığınızda, platformlar tam eşleşmeleri kaçırabiliyor. Bu, özellikle uluslararası araştırmacıların Türk çalışmalarını keşfetmesini zorlaştırıyor. TR Dizin ve Dergi Park, ağırlıklı olarak Türkçe içerik odaklı olduğu için, İngilizce özetler veya anahtar kelimeler olsa da, küresel arama motorlarında yeterince görünür değiller. Web of Science’ta ise, dil filtreleri (İngilizce’den Türkçe’ye kadar 50+ dil) ve çok dilli destek, küresel erişimi artırıyor; örneğin, Çince arama ayarları otomatik öneriyi etkiliyor ama kolayca açılıp kapanabiliyor. Ayrıca, atıf takibi sınırlı, konu kategorileri genel ve filtreler esnek değil. Web of Science’ın Analiz Sonuçları özelliği, sonuçları kaynak başlıklarına göre sıralayıp seçme/ hariç tutma imkânı veriyor, bu da belirli tür yayınlara odaklanmayı kolaylaştırıyor. Ne yazık ki TR Dizin ve Dergi Park’ta böyle bir araç yok.

İyileştirme Önerileri: Uluslararası Standartlara Uyum ve Daha Fazla Detay

Türk bilimsel çalışmalarının küresel tanıtımını artırmak için TR Dizin ve DergiPark’ın, Web of Science gibi veri tabanının özelliklerini benimsemesi şart.

Uygulanabilecek öneriler:

1. Gelişmiş Arama Filtrelerinin ve Operatörlerin Entegrasyonu: Mevcut basit arama çubukları, operatör destekli (AND/OR/NOT/NEAR/SAME) gelişmiş arama motorlarıyla güçlendirilmeli. Web of Science’taki gibi, NEAR operatörüyle kelime yakınlığını (örneğin, NEAR/5) ayarlayın ve SAME ile aynı alan içinde arama yapılmalı. Joker kartları (*, $, ?) eklenmeli ki çoğul formlar otomatik bulunsun. Bu, kombinasyon aramalarında daha doğru sonuçlar verecek ve kullanıcıların “sonuç alamama” sorununu çözecek.
2. Konu ve Alt Konu Kategorilerinin Zenginleştirilmesi: Şu anki genel kategorileri, hiyerarşik bir yapıya dönüşmesi gerek. Web of Science’ın 250+ kategorisi gibi, “Fen Bilimleri” altında “Fizik > Kuantum Fizik” şeklinde alt kategoriler eklenmeli. Ayrıca, Master Journal List gibi bir ana dergi listesi oluşturulmalı, kategorilere göre filtreleme ve güncellemeleri (yeni dergiler, isim değişiklikleri) listelenmelidir. Bu, araştırmacıların spesifik alanlara odaklanmasını kolaylaştırır ve Türk çalışmalarının uluslararası veritabanlarında çapraz indekslenmesini teşvik eder.
3. Yazar ve Kurum Aramalarının Standartlaştırılması: Yazar aramalarına Web of Science rehberindeki gibi varyasyon kuralları ekleyin: Soyadı + baş harf, joker kartlı başlangıçlar (örneğin, “sm*”), kısa çizgi/apostrof alternatifleri ve diakritik varyasyonları (örneğin, “Ş” için “S” alternatifi). ORCID ve ResearcherID entegrasyonu sağlanmalı ki yazar tanımlayıcıları doğrudan aranabilsin. Bağlılık (Affiliation) alanı için tercih edilen kurum indeksi oluşturulmalı, varyasyonları (örneğin, “Near East Univ” için tırnaklı Boolean’lar) haritalandırılmalıdır. Bu, Türk yazarların küresel profillerini güçlendirir ve işbirliklerini artırır.
4. Küresel Erişilebilirlik ve Entegrasyon: Platformlar, İngilizce arayüzle güçlendirilmeli ve Scopus/Web of Science ile API entegrasyonu sağlanmalıdır. Bu sayede, Türk makaleler otomatik olarak küresel aramalarda görünür hale gelir. Ayrıca, atıf metrikleri (h-indeksi, etki faktörü) ekleyerek, çalışmaların uluslararası değerini artırılmalıdır. Finansman Ajansı ve Hibe Numarası alanları eklenmeli; tercih edilen liste ile (örneğin, TÜBİTAK için “TUBITAK” OR “The Scientific and Technological Research Council of Turkey”) varyasyonları desteklenmelidir. DOI, Erişim Numarası ve PubMed ID gibi tanımlayıcıları entegre edilmeli, kısmi joker kartlı aramaları etkinleştirilmelidir.
5. Dil, Belge Türü ve Konferans Filtrelerinin Genişletilmesi: Dil seçeneklerini Web of Science gibi 50+ dile çıkarılmalıdır. Türkçe’yi varsayılan tutarak çok dilli destek eklenmeli (örneğin, özetler ve anahtar kelimeler için otomatik çeviri). Belge Türü filtrelerini zenginleştirilmelidir. Makale, İnceleme, Düzeltme, Konferans Bildirisi, Veri Makalesi gibi 50+ tür eklenmeli, ikili türleri (örneğin, Makale ve Konferans Bildirisi) desteklenmelidir. Konferans alanı için başlık, konum, tarih ve sponsor aramalarını AND/OR/NEAR ile birleştirilmeli, Türk konferanslarını küresel olarak tanıtılmalıdır.
6. Kullanıcı Dostu Araçlar ve Analitik Özellikler: Görsel analitikler (grafikler, haritalar) ve mobil uyumlu arama eklenmelidir. DergiPark’taki “dergi sihirbazı” gibi araçları genişletilmeli, TR Dizin’e benzeri de eklenmelidir. Analiz Sonuçları gibi bir özelliği getirilmelidir. Sonuçları sıralandıktan sonra, hariç tutun ve rafine edin kısmı olmalıdır. Yayın Adı için otomatik öneri eklenmelidir (3 harf sonrası 10 öneri).
7. Finansman ve Erişim Entegrasyonu: Finansman verilerini 2008’den beri indeksleyen Web of Science gibi, TÜBİTAK hibelerini ve numaralarını eklemelidir. Erişim Numarası ile benzersiz takip sağlanmalı, PubMed ID entegrasyonuyla uluslararası tıp araştırmalarını bağlanmalıdır. Bu, Türk çalışmalarının fon etkisini ölçmeyi ve küresel işbirliklerini teşvik edecektir.

Bu iyileştirmeler, TR Dizin ve DergiPark’ı sadece ulusal bir araç olmaktan çıkarıp, Türk bilimin küresel vitrini haline getirebilir. Sonuçta, Türkiye’nin bilimsel çıktıları zaten kaliteli; önemli olan onları doğru filtrelerle dünyaya sunmak. Eğer bu platformlar uluslararası standartlara yaklaşırsa, yerli araştırmalar daha fazla atıf alır, işbirlikleri artar ve bilimsel etki büyür.

Ya siz ne dersiniz?

Not: Blog yazısının yazılmasında yapay zeka aracı Sevgili Grokçumdan destek alınmıştır.

Paylaşmak önemsemektir!